Ingezonden brief: filmmakers protesteren tegen nepdocumentaires

Niet
voor het eerst is een productiebedrijf dat voor RTL een programma maakt door de
mand gevallen tijdens het filmen van een zogenaamde ‘documentaireserie’
(Volkskrant, 8 februari). Op een school in Veenendaal werden ‘nepleerlingen’ in
de klas geplaatst voor deze serie. Scholieren en leraren werden misleid. Ze
werden gefilmd terwijl ze niets wisten van de nepleerlingen. Voor ons is het
citaat van de schoolleiding veelzeggend. “Een documentaire kan niet gemaakt
worden zonder in te grijpen in de realiteit.” Kennelijk heeft het productiehuis
ze ervan kunnen overtuigen dat het de normaalste zaak is om met deze
nepleerlingen te gaan filmen en de eigen leerlingen te bedotten.

Als serieuze
documentaire filmers vinden wij dat onethisch. Het bezoedelt ons vak. Het probleem begint al
bij makers die hun productie niet noemen wat het feitelijk is: sensatiebeluste
infotainment.

Goede documentaire filmers willen
iets vertellen over onze maatschappij en de tijd waarin wij leven. Zij komen
alleen dan met een waarachtig resultaat wanneer zij de mensen die ze in hun
films portretteren met respect, geduld, aandacht en professionaliteit
benaderen. Dat is vaak een proces van vele maanden, soms van jaren. Het misleiden van
mensen en het verbergen van de eigenlijke bedoelingen hoort niet bij ons
vak; sterker nog wij willen ons hier met klem van
distantiëren.  Het is
ronduit zorgwekkend dat de programmamakers van RTL aangeven het ‘niet te
betreuren’ dat hun poging om op deze wijze een serie te maken mislukt is. 

Het maken van een kwalitatief hoogwaardige documentaire kan en mag
alleen op basis van wederzijds vertrouwen plaatsvinden. De instellingen, de
mensen die gefilmd worden en betrokken zijn bij het filmen stellen zich open en
kwetsbaar op en daar mag op geen enkele manier misbruik van worden gemaakt.

Er
zijn te veel omroepen en producenten die niet de tijd nemen voor
zorgvuldigheid. Voor wie de ‘lange adem’ te kostbaar is. Het gaat hen
uitsluitend om de kijkcijfers en de reclame-inkomsten. Wanneer
dit het uitgangspunt is voor een (zogenaamde) documentaire gaat het geheid mis. Het debacle bij de spoedeisende hulp van de VU, een aantal
jaren geleden, ligt nog vers in het geheugen. Los nog van de gevolgen voor de
patiënten die in het geniep zijn gefilmd of de scholieren die nepleerlingen in
de klas kregen, hebben bonafide
documentairemakers te maken met de nadelige consequenties van dit soort
praktijken. Wij merken al jaren dat het steeds
moeilijker wordt om te filmen bij scholen, ziekenhuizen, gevangenissen en
andere instellingen. Het wantrouwen tegenover de
media wordt almaar groter. Probeer dan maar eens uit te leggen dat de documentaire die jij gaat maken
toch iets heel anders is dan de bedriegerij van RTL. Dat jij wel eerlijk en integer te werk
gaat.

Goed
gemaakte documentaires zijn een thermometer van de democratie. Ze kunnen schuren,
confronteren, kwetsen, ontroeren, maar mogen niet op bedrog en
misleiding gebaseerd te zijn.

John Appel, Carine Bijlsma, Paul Cohen, Peter Delpeut, Ester Gould, Petra & Peter Lataster-Czisch, Suzanne Raes, Digna Sinke, Aliona van der Horst, Manon van der Sluys, Sarah Sylbing (documentairemakers)